Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) ile Endonezya arasında 9 Temmuz 2025 tarihinde sağlık alanında iş birliği olanaklarını değerlendirmek amacıyla çevrim içi toplantı gerçekleştirildi.

Toplantıya, Endonezya Ankara Büyükelçisi Achmad Rizal PURNAMA, Küresel Sağlık Stratejisi Politikası ve Yönetimi Merkezi Başkanı Harditya SURYAWANTO ile Biyomedikal ve Genom Sağlığı Merkezi (BB Binomika) Başkanı Indri ROOSLAMIATI, TÜSEB tarafından ise Türkiye Biyoteknoloji Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. F. Duygu ÖZEL DEMİRALP, Sağlık Endüstrileri Yerlileşme ve Proje Geliştirme Daire Başkanı Doç. Dr. Aziz KÜÇÜK, Dış İlişkiler Daire Başkanı Fatih KARADEMİR, Türkiye Sağlık Politikaları Enstitüsü’nden Dr. Birol YETİM ile Dış İlişkiler Daire Başkanlığı’ndan Ar-Ge Uzmanı İlyas Umur AYAZ katılım sağladı.

Görüşmede, TÜSEB ile Endonezya’daki sağlık alanındaki kamu kurumları arasında potansiyel iş birliği fırsatları ele alındı. TÜSEB tarafından özellikle genom projeleri ve biyoteknolojik alanlarda gerçekleştirilen çalışmalar hakkında kapsamlı bilgiler sunuldu.

Türkiye Biyoteknoloji Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. F. Duygu ÖZEL DEMİRALP, enstitü bünyesinde yürütülen Ulusal Genom Projesi kapsamında tanısız nadir hastalıklar, kanser ve sağlıklı gönüllülerin dahil edildiği çalışmalar yürütüldüğünü aktardı. Bu çalışmalarla, Türkiye’ye özgü popülasyon varyant frekanslarının belirlenerek tarama programlarının genişletilmesinin hedeflendiği, farmakogenomik analizlerle tedavi süreçlerinin iyileştirilmesi ve poligenik risk analizleri aracılığıyla koruyucu sağlık hizmetlerinin geliştirilmesinin amaçlandığı ifade edildi. Ayrıca hematolojik malignitelerde ileri teknoloji kişiye özel ex vivo tedavilerin lenfoma ve lösemilerde başlatıldığı, farklı endikasyonlara özgü vektör geliştirme Ar-Ge çalışmalarının ve klinik uygulamaların da sürdüğü bilgisi paylaşıldı.

Toplantıda, iki ülkenin genom projeleri arasında benzerlikler bulunduğu belirtilerek veri paylaşımı, farmakogenomik analizler ve tedavi süreçleri gibi konularda iş birliği yapılabileceği değerlendirildi. Bunun yanı sıra, klinik araştırmalar ve biyoteknolojik ürün geliştirme alanlarında da ortak çalışmaların artırılması gerektiği vurgulandı.

Endonezya heyeti özellikle CAR-T hücre tedavileri konusunda Türkiye'nin sunduğu olanakları değerlendirmek istediklerini dile getirdi. Türkiye’nin kamu destek mekanizmaları ve ürün geliştirme süreçlerine dair deneyimlerin paylaşılması da gündeme gelen önemli konular arasında yer aldı.

Toplantının sonunda, her iki taraf, sağlık alanındaki iş birliğini güçlendirmek ve potansiyeli en üst düzeye çıkarmak amacıyla özellikle genom projeleri, biyoteknoloji ve klinik araştırmalar gibi öncelikli alanlarda ortak çalışmalar başlatılması konusunda mutabakata varılmıştır.